HoeLaaglandGeredWerd Code PSB009 Er was eens een landje Dat lag aan de zee Er was iets aan het handje Het zakte naar benee Overstroming bedreigde dit landje Gelukkig ontstond het idee Veengroei door een hoger waterstandje Het wonen veranderde mee Zo werd dit prachtige landje gered van de dreigende zee Er was eens, lang geleden, een laag land… dat grotendeels uit meren en veenmoeras bestond. Op de natuurlijke hoogten woonden de Laaglanders. In de twintigste eeuw konden de Laaglanders overal wonen, omdat ze de meren en veenmoerassen drooggemaakt hadden. Maar Laagland was onder de zeespiegel gezakt en de bodem daalde steeds verder omdat door de ontwatering het veen verteerde. Dit veen zou in de vierentwintigste eeuw helemaal verdwenen zijn. Bovendien stegen de rivieren en zee en regende het steeds meer in de winter. Laagland dreigde te overstromen. Om dit te voorkomen hebben de Laaglanders al in de eenentwintigste eeuw het veen laten groeien zodat de bodem ging stijgen, ze pasten hun wonen hier op aan. Dit is het verhaal van hoe Laagland gered werd … WATER Vroeger maakten het veenweidegebied van Laagland en de daarin gelegen droogmakerijen (drooggemaakte meren) gebruik van hetzelfde transport- en opslagsysteem van water, dit bevatte vervuild en zout water uit rivieren en droogmakerijen. Om het veen te laten groeien moest het water tot het maaiveld staan, hiervoor was 's zomers extra water nodig. Maar dan was er weinig rivierwater, bovendien was dit water vervuild en zout. Daarom bewaarden de Laaglanders schoon regenwater (dat vooral 's winters viel). Door het schone water van het veengebied te scheiden van het vervuilde en zoute water van de droogmakerijen ontstond het schone, nu nog bestaande, veengebied. Dit veengebied krijgt water door regen en voert het teveel aan schoon water af naar de droogmakerijen. Daarnaast kunnen droogmakerijen extra water inlaten vanuit de rivieren, het teveel aan water kan hierop worden geloosd. LANDSCHAPPEN Droogmeer is een diep gelegen, optimaal functionerend, (landbouw)gebied. Randmeer, de rand van Droogmeer die constant onder water staat, vermindert het door de grond wegstromen van water vanuit Grote Veen naar Droogmeer. Het waterpeil is variabel omdat Randmeer regenwater opslaat van Grote Veen. Grote Veen is een groot aaneengesloten veengebied. Veenriviertjes zorgen voor het watertransport in Grote Veen, kanalen vormen de verbinding met Randmeer. Omdat het water overal tot het maaiveld staat, is de weidebouw verdwenen. De sloten zijn blijven bestaan voor de aan- en afvoer van water. Veenstroom is een smalle veenstrook langs een veenstroompje in Droogmeer. Veel water stroomt door de grond weg naar Droogmeer. Om verdroging van Veenstroom te voorkomen wordt alle regenwater vastgehouden (Veenstroom staat tijdelijk onder water) en wordt bij droogte water vanuit Randmeer aangevoerd. WONEN Omdat het wateroppervlak van Randmeer 'leeg' was en de woningbehoefte hoog, zijn veel Laaglanders hier drijvend gaan wonen. Het wonen in Randmeer was geen uitbreiding van nabijgelegen steden, maar bestond uit zelfstandig functionerende dorpen. In Grote Veen staat het water overal tot het maaiveld. In de oude hoger gelegen lintdorpen zijn huizen bijgebouwd en zijn nieuwe lintdorpen langs de kanalen ontstaan. Het watertransportsysteem en het contrast tussen de besloten linten en het open landschap zijn hierdoor geaccentueerd. In Veenstroom wonen de Laaglanders in de oude lintdorpen langs de veenstroompjes. Het waterpeil varieert, daarom staan er paalwoningen en liggen er dijkjes om de oude woningen die niet op palen zijn gebouwd. RANDMEER Het water is schoon omdat in de drijvende dorpen maximaal de helft van de wateroppervlakte is bedekt, het water ontvangt zo voldoende licht. Bovendien geven de drijvende gebouwen geen schadelijke stoffen af aan het water. Het water is overal zichtbaar, omdat elk dorp los van de dijk ligt en water en bebouwing verweven zijn. Andere voordelen van wonen in dorpen zijn dat elk dorp een compact, intensief centrum met voorzieningen heeft en dat via de ontsluiting alle bebouwing aangesloten is op riool, gas, water en elektriciteit. Transport is mogelijk over water en de drijvende ontsluiting. GROTE VEEN Het veenriviertje en de kanalen zorgen voor het watertransport tussen Randmeer en de polders. Grote sloten zorgen voor het watertransport binnen de polders, kavelsloten sluiten hierop aan. De woningen 'drijven' (op een fundering van schuimbeton) in het veen en stijgen mee met het groeiende veen. VEENSTROOM In Veenstroom varieert het waterpeil tussen het maaiveld en een halve meter daarboven. Het hele gebied is omringd door dijken. De sloten zijn dichtgegroeid, het veenstroompje zorgt voor de eventuele wateraanvoer vanuit Randmeer. De vloer van de paalwoningen ligt ongeveer twee meter boven het veen. De Laaglanders wonen langs de dijken van het stroompje; daar zijn wegen en is aansluiting op riool-, gas-, water- en elektriciteitsnetwerk. Omdat het veen groeide is Laagland niet verloren gegaan. De Laaglanders leven nu mét het veen en het water. Zo leven ze nog lang en gelukkig….